Dlaczego boli brzuch?

Nie warto bagatelizować bólu brzucha, zwłaszcza, gdy nie wiąże się go z fizjologią lub uprzednimi, mało rozważnymi ekscesami kulinarnymi. Ból jest objawem pozytywnym z punktu widzenia diagnostyki, ponieważ dokładnie wskazuje, gdzie mogą być ukryte problemy. Taki stan zmusza niejako do poszukiwania źródła nieprawidłowości. Nierzadko tym problemem bywa choroba. Ból brzucha, który utrzymuje się przez dłuższy czas, może wskazywać na choroby przewodu pokarmowego lub nieprawidłowości w pracy narządów jamy brzusznej.

W praktyce ból brzucha może mieć dziesiątki przyczyn: od całkiem błahych (np. przejedzenie, stres, chwilowe podrażnienie jelit), aż po stany wymagające pilnej pomocy lekarskiej. Dlatego tak ważne jest, aby obserwować nie tylko sam ból, ale też objawy towarzyszące, czas trwania oraz okoliczności jego występowania.

Warto też pamiętać, że brzuch to obszar, w którym „ból może się mylić” – czasem problem dotyczy narządu położonego gdzie indziej (np. serca lub płuc), a dolegliwości odczuwamy w jamie brzusznej. Właśnie dlatego diagnostyka bólu brzucha opiera się na szczegółowym wywiadzie i często wymaga badań.

Różne postacie bólu

Samo określenie “ból brzucha” nic nie mówi lekarzowi. Trzeba określić jego cechy i dokładne umiejscowienie. Jeśli chodzi o charakter bólu, może on być na przykład: punktowy, rozlany i kłujący. Może pojawiać się nagle i tak samo ustąpić. Może też mieć charakter narastających skurczów, lub intensywnego kłucia. Może być związany z ruchem, lub też być od niego niezależny. Bywają też słabsze bóle, ale ze skłonnościami do nawracania, co na dłuższą metę jest bardzo uciążliwe i niepokojące. Ból również może się nasilać po zjedzeniu posiłku, na czczo i po oddaniu stolca a także podczas schylania, lub leżenia na jednym z boków.

W opisie bólu znaczenie mają szczegóły, które często wydają się nieistotne, a mogą bardzo pomóc w ocenie sytuacji:

• kiedy ból się zaczyna (nagle czy stopniowo),
• ile trwa (minuty, godziny, dni),
• co go nasila (jedzenie, stres, wysiłek, pozycja ciała),
• co go łagodzi (odpoczynek, ciepło, wypróżnienie, leki rozkurczowe),
• oraz czy ból “wędruje” (np. z okolicy pępka do prawego dołu biodrowego).

Dla lekarza ważne są też objawy towarzyszące: gorączka, biegunka, wymioty, utrata apetytu, osłabienie, krew w stolcu, pieczenie przy oddawaniu moczu, a także nietypowa bladość czy duszność.

W zależności od umiejscowienia bólu w obrębie brzucha, możemy wysnuć przypuszczenia odnośnie problemów z konkretnymi narządami w jamie brzusznej.

Dla porządku warto zapamiętać prostą zasadę: lokalizacja bólu bywa wskazówką, ale nie daje 100% pewności, bo narządy „rzutują” ból w różne miejsca, a reakcja organizmu może być indywidualna. Mimo to podział na obszary brzucha jest bardzo pomocny i często przyspiesza właściwą diagnostykę.

Bóle w nadbrzuszu

Tego typu bóle mogą być związane przeważnie z przewodem pokarmowym. Nadbrzusze zlokalizowane jest w okolicy pępka i powyżej niego. Dyskomfort w tej części może świadczyć o problemach z wątrobą, trzustką lub śledzioną. W tej okolicy znajdują się również inne ważne narządy, takie jak żołądek i dwunastnica. Często bóle w tych okolicach wskazują na problemy z tymi właśnie organami, nie mniej jednak mogą być związane również z takimi dolegliwościami jak cukrzyca czy choroba niedokrwienna serca. Inne choroby, które można podejrzewać to:

Z perspektywy codziennej praktyki częste są sytuacje, w których ból w nadbrzuszu bywa mylony z „niestrawnością”, podczas gdy powód jest inny. Jeśli ból jest silny, narastający lub powraca regularnie, warto potraktować to jako sygnał do konsultacji lekarskiej.

choroba wrzodowa,
kamica pęcherzyka żółciowego,
kolka wątrobowa i zapalenie wątroby,
nieswoiste choroby zapalne jelit,
zapalenie trzustki, gdzie ból często promieniuje do pleców,
niedrożność jelitowa,
zapalenie dolnego płata płuca,
nowotwór żołądka,
zawał serca i tętniak aorty.

Zobacz również: 5 Ćwiczeń mających na celu utrzymanie zdrowych oczu

Zawał serca daje nieswoiste objawy bólu w nadbrzuszu, szczególnie w przypadku zawału dolnej ściany serca, która sąsiaduje z narządami tam się znajdującymi.

Warto dodać, że przy bólu w nadbrzuszu niepokojące bywają także objawy takie jak: zimne poty, duszność, promieniowanie do klatki piersiowej lub ramienia, nagłe osłabienie czy omdlenie. W takich sytuacjach lepiej nie czekać i skontaktować się z pomocą medyczną.

Bóle w podbrzuszu

Ból umiejscowiony w podbrzuszu jest na tyle niespecyficzny, że może zwiastować szereg problemów. Może dotyczyć dolnego odcinka odcinka przewodu pokarmowego, na przykład przy dolegliwościach jelitowych, układu moczowego a także układu rozrodczego. Najczęstsze choroby z takim objawem to:

W podbrzuszu ból często bywa mylony z „przeziębieniem pęcherza” albo „złym jedzeniem”, a tymczasem przyczyna może wymagać szybkiej interwencji. Istotne jest zwrócenie uwagi, czy ból jest jednostronny, czy pojawia się gorączka oraz czy występują problemy z oddawaniem moczu.

zapalenia wyrostka robaczkowego, gdzie ból promieniuje do strony prawej i odczuwalny jest bardziej przy podnoszeniu prawego kolana w górę.
choroby jelit, takie jak: zespół jelita drażliwego, niedrożność, skręt jelit, niedokrwienie jelita.
przepukliny brzuszne,
zapalenie pęcherza moczowego,
choroby ginekologiczne u kobiet, takie jak: mięśniaki, endometrioza, zapalenie przydatków, ciąża pozamaciczna i nowotwór jajnika.

Bóle w podbrzuszu towarzyszą również kobietom w czasie miesiączki. Na szczęście w takim przypadku przeważnie nie ma powodów do niepokoju i wystarczy zastosować środek przeciwbólowy.

Ważna uwaga praktyczna: jeśli ból w podbrzuszu jest bardzo silny, narasta, nie mija po lekach, a do tego pojawia się omdlenie, bladość, krew w stolcu lub krwawienie z dróg rodnych — to jest sytuacja, w której nie należy zwlekać z konsultacją.

Ból w podbrzuszu, który promieniuje w okolice pachwin, może świadczyć o kolce nerkowej. Jeżeli natomiast sięga prawej łopatki, może być kojarzony z kamicą żółciową. Opasujący charakter bólu, może przemawiać za zapaleniem trzustki.

Ból po prawej stronie brzucha

Dolegliwości bólowe w prawej dolnej części brzucha mogą świadczyć o zapaleniu wyrostka robaczkowego, kamicy nerkowej lub przepuklinie pachwinowej. Tego rodzaju ból u kobiet może być kojarzony z dolegliwościach ze strony narządu rodnego, z bolesnym jajeczkowaniem albo ciążą pozamaciczną. U mężczyzn często zwiastuje problemy z gruczołem krokowym lub zapaleniem nadjądrza.

W przypadku bólu po prawej stronie brzucha bardzo ważny jest czas: jeśli ból jest ostry, narastający, towarzyszy mu gorączka, wymioty lub twardy brzuch — lepiej nie czekać, ponieważ niektóre przyczyny (np. ostre zapalenie wyrostka) mogą wymagać pilnego leczenia.

Zobacz również: Jak joga może być ostatecznym lekarstwem na niepokój

Ból zlokalizowany w górnej części to problemy z drogami żółciowymi lub trzustką.

Ból lewej strony brzucha

Pacjenci na ogół nie kojarzą takiego bólu z konkretnym narządem, jednak tutaj u człowieka leży okrężnica, czyli jelito grube. Ból w tej części brzucha może być spowodowany istniejącymi uchyłkami jelita grubego. Stany takiego rodzaju spotyka się wtedy, gdy ściany jelita tracą swoją elastyczność a dieta jest uboga w błonnik. Taki ból może również świadczyć o niedrożności jelit.

W tym miejscu warto dopisać, że bólowi po lewej stronie brzucha mogą towarzyszyć zmiany rytmu wypróżnień (biegunki, zaparcia), wzdęcia oraz uczucie „pełności”. Jeżeli takie objawy utrzymują się długo albo w stolcu pojawia się krew, wskazana jest konsultacja i diagnostyka.

Ból brzucha w ciąży

Organizm kobiety w ciąży zaznaje wielu zmian hormonalnych, które również mogą dostarczać problemów z układem pokarmowym, jednak większość przypadków bólów brzucha w tym okresie wiąże się z rozciąganiem macicy i powłok brzusznych. Z czasem, pełna macica może naciskać na pęcherz moczowy, co skutkuje bólami w podbrzuszu. Rosnący płód może również naciskać bezpośrednio na wszystkie sąsiadujące narządy i dawać różne dolegliwości, od dyskomfortu do bólu o umiarkowanym nasileniu. Pod koniec ciąży znamienne są tak zwane skurcze Braxtona-Hicksa, które nie zawsze są bolesne ale całkiem wyczuwalne. Ich zadaniem jest przygotowanie ciężarnej do porodu. W końcowej fazie ciąży, gdy nacisk płody na spojenie łonowe jest duże, mogą pojawić się bóle w dole brzucha.

W ciąży szczególnie ważne jest rozróżnienie bólu „fizjologicznego” (związanego z rozciąganiem, uciskiem, zmianami w ciele) od bólu, który może wskazywać na problem wymagający oceny lekarza. Jeśli pojawiają się krwawienia, wyraźne osłabienie, gorączka, silne skurcze lub ból jednostronny — lepiej skonsultować to od razu.

Jednak wszelkie bóle o dużym nasileniu, zawsze powinny być skonsultowane z lekarzem.

Dobrą zasadą bezpieczeństwa jest też to, że jeśli ból brzucha:

• jest nagły i bardzo silny,
• utrzymuje się lub nasila,
• towarzyszą mu wymioty, gorączka, omdlenia, krew w stolcu lub moczu,
• pojawia się twardy, deskowaty brzuch,
• albo dotyczy kobiety w ciąży i jest nietypowy,
  to lepiej nie leczyć się „na własną rękę” i poszukać pomocy medycznej.

Domowe sposoby – co można zrobić bezpiecznie, a czego unikać

W przypadku łagodnego bólu brzucha, który nie ma charakteru ostrego ani nie towarzyszą mu objawy alarmowe, można spróbować kilku bezpiecznych działań wspomagających. Kluczowa jest obserwacja organizmu i reagowanie na zmiany.

W pierwszej kolejności warto zadbać o:

• odpoczynek – położenie się w wygodnej pozycji często zmniejsza napięcie mięśni brzucha,
• nawodnienie – małe ilości wody lub herbaty ziołowej (np. mięta, rumianek) mogą łagodzić dolegliwości trawienne,
• lekkostrawną dietę – unikanie tłustych, smażonych i ciężkostrawnych potraw, alkoholu oraz słodkich napojów gazowanych,
• ciepło miejscowe – termofor na brzuch bywa pomocny przy skurczach jelitowych lub bólach miesiączkowych (z wyjątkiem sytuacji podejrzenia ostrego zapalenia).

W niektórych przypadkach ulgę przynoszą także delikatne ruchy, krótki spacer lub zmiana pozycji ciała, zwłaszcza gdy ból związany jest z wzdęciami lub zaparciami.

Należy jednak unikać:

• przyjmowania silnych leków przeciwbólowych „w ciemno”, które mogą zamaskować objawy poważnej choroby,
• samodzielnego stosowania antybiotyków,
• ignorowania bólu, który się nasila lub nawraca,
• uciskania i intensywnego masowania brzucha przy silnych dolegliwościach.

Jeśli ból nie ustępuje mimo tych działań lub wraca regularnie, konieczna jest konsultacja lekarska.

Kiedy pilnie na SOR lub wezwać pogotowie – tzw. „czerwone flagi”

Istnieją sytuacje, w których ból brzucha wymaga natychmiastowej pomocy medycznej i nie powinien być leczony domowymi sposobami. Do objawów alarmowych należą:

• nagły, bardzo silny ból, który szybko narasta,
• twardy, deskowaty brzuch i bolesność przy dotyku,
• gorączka połączona z bólem brzucha,
• wymioty z domieszką krwi lub fusowate,
• krew w stolcu lub czarna, smolista biegunka,
• utrata przytomności, zawroty głowy, silne osłabienie,
• ból brzucha u kobiety w ciąży, zwłaszcza z krwawieniem lub skurczami,
• ból promieniujący do klatki piersiowej, pleców lub barku,
• zatrzymanie gazów i stolca przy jednoczesnym nasilającym się bólu.

W takich przypadkach nie należy czekać, przyjmować leków przeciwbólowych ani próbować „przeczekać” objawów. Szybka diagnostyka może mieć kluczowe znaczenie dla zdrowia, a czasem życia pacjenta.